Zihinsel özürlü ( öğretilebilir) çocuklara

Kendine bakım becerilerini öğretmek

       Günlük işlemlerini yapamayan öğretilebilir çocuklara çok küçük yaşlardan itibaren kendine bakım temel becerilerini öğretmek büyük önem taşımaktadır. Bu öğretim ailenin çocuk kadar, kendi  kendileri-

nede  yardım etmesi anlamına gelmektedir. Çoğu aile geri çocuğunu bir ilaç veya iğne ile iyileşmesi 

beklemekte,bu gerçekleşmeyince de  hayal  kırıklığına uğrayarak çocuğa hiçbir öğretim çabası göstermemektedir. Oysa durup beklemek yerine az  da olsa bir şeyler öğretmeye çalışmak bazen şaşırtıcı derecede yararlı olabilmektedir.Öğretim sırasında bazı çocuklar bu becerileri çok güçlükle öğrenirlerken bazıları ise daha  kolay öğrenebilmektedirler.

        EĞİTİMDE GENEL KURALLAR:

1-     Eğitime çocuğun yapabileceği işlemlerin öğretilmesi ile başlanılır.

2-     Öğretirken acele etmemek, zorlamamak, güler yüzlü ve teşvik edici olmak gereklidir. Desteklemek her zaman daha iyi sonuç verir.

3-     Öğretime basitten başlanmalı, yardımcı olunmalı ve zorlama olmamalıdır

4-     Alışkanlık ve otomatiklik kazandırmak için işlemler hep yapıldıkları ortamda, yerde ve aynı sırada tekrarlanır.( örnek: Kahvaltı her zaman sabahleyin, aynı masada ve aynı saatte yapılır.)

5-     Çocuğun gücünü aşan beceriler beklenmemelidir.

6-     Çocuğa bu becerileri kazanması için çok sık deneme fırsatları yaratılmalıdır.

       ÖĞRETİMDE GEREKLİ OLABİLECEK BAŞLICA ARAÇLAR

1-Plastikten bardak ,tabak ,kaşık.

2-Kısa ve uzun önlükler.

3-Tarak,diş fırçası ,ayna,havlu.

4-Çocuğa uygun sandalye,masa , tahta tabure

5-oyuncak kutusu

6-Kolay iliklenir önlükler

ÖĞRETİLECEK BAŞLICA ALIŞKANLIKLAR

a)     Tuvalet eğitimi

b)     Temizlik eğitimi

c)      Giyinme - Soyunma

d)     Beslenme eğitimi (yeme -içme)

e)     Düzenlilik,korunmak

 I) TUVALET  EĞİTİMİ  :

Tuvalet eğitiminin önemli becerileri şunlardır.

1-Tuvalet ihtiyacının hareketle veya sözle ifade edilmesi

2-Tuvaleti amacına uygun olarak kullanılabilmesi

3-Tuvalette yardımsız soyunup giyinebilmesi

4-Tuvalet sonrasında temizliğini yardımsız yapabilmesi

        Eğer çocuk bu işlemleri tam yapamıyor veya eksik yapıyorsa tuvalet eğitimi ihtiyacı  var demektir.

Normal çocuklar 12.aya doğru büyük ,18.ay (yürüme dönemi) civarında da küçük çişlerini genellikle haber vermeye başlarlar.Öğretilebilir çocuklar ise bu seviyeye ancak  4-6 yaşında ulaşırlar. Sonuç olarak eğer çocuk 3 yaşına geldiği halde tuvalet kontrolünü kazanmamışsa eğitime başlanmalıdır.Tuvalet eğitimi sırasında sabırlı olmak, çocuğu dövmemek,korkutmamak,başardıkça ufak bir ödül vermek çok önemlidir.

     Tuvalet Eğitiminin Basamakları

1)  Çocuk 1-2 hafta takip edilerek gündüz ve gece hangi saatlerde kirlettiği öğrenilir.İleride bu saatler civarında tuvalete götürülecektir.

2)  İkinci aşamada çocuğa evdeki tuvaletin yeri ve oraya evin çeşitli yerlerinden koşarak gidebilmesi öğretilir. Bunun için tuvalete git komutu verilerek deneme yapılır. Çocuk bulamıyorsa tuvalete 1-3 Metre

uzaklıkta tutularak gereğinde götürülerek denemeler yapılır ve tuvaletin yeri öğretilir.

3)  Üçüncü basamakta çocuğun önce dış ve sonra iç pantolonunu aşağıya indirmesi ve tekrar yukarı çekebilmesi öğretilir. Bunun için .....................pantolon kullanılmalıdır.( Çocuğun her iki elinin üzerinden tutularak pantolonu belinden aşağıya doğru indirilir.aynı işlem külot içinde uygulanır.)

4) Çocuk kaza ile kaçırdığı bilinen zamandan az önce tuvalete götürülür. Çocuk oturmamakta direnir bağırırsa buna aldırmayarak tuvalette bir süre tutulur. Sakinleştikten sonra pantolonu indirilir.Çocuğa

çok kısa süre otursa bile ödül verilir.Çocuk ilk denemelerde belki bir iki saniye oturur,ancak gittikçe

bu süre artırılarak çişini bırakacak düzeye varır.(Tuvalette çocuğu uygun zamanda çiş - kaka gibi ifadeler

söylenir ki bunları söylemeye alışsın) Ağır geri çocukların tuvalete oturduklarında kalkmamalarını sağlamak için ağızların bisküvi ,şeker gibi besinler verilir, bıraktıklarında kesilir.

 5-Her tuvaletten sonra çocuğun yetenek düzeyine göre az ,çok veya tam olarak katıldığı taharetlenmek

öğretilir.Bu öğrenmek uzun zaman alabilir.Tuvalet işi bittikten sonra elleri yıkatılır ve az başarılı olsa da

ödül verilir .(Şeker, Bisküvi ,aferin.......)

 6-Gece altını ıslatma veya kaçırma daha çok  çocuk uyuduktan sonra ilk saatte veya sabah uyanmadan

önce olur. Bu kazaların zamanı bilinerek çocuk gecede bir veya birkaç bardak su içirmekte iyi sonuç verir.

     II) TEMİZLİK EĞİTİMİ :

     Normal çocuklar gibi özürlü çocuklarında temizlik alışkanlıklarını öğrenmeleri gerekmektedir.

çocuğa bu alışkanlıkları öğrenmesi için fırsat tanınmalıdır. Öğretim oyun gibi neşeli ve eğlenceli halde

yaptırılmalıdır.Lavaboya  önce ılık su doldurularak içinde bir oyuncak yıkanır, ellerimiz ıslandı ,havlu

ile kurulayalım denilerek öğretilir.çocuk her sabah ellerini,yüzünü yıkabilmeli,havlu kullanabilmesi

dişlerini fırçalayabilmeli,saçını taramalı,yemekten önce oyuna gitmeden önce ellerini yıkayabilmeli.

     Salyası Akan Çocuklar : Bazı çocukların salyası akar (mongollar-felçliler) Bunu önlemek için şu

Ağız kapalı iken çiğnetmek, dudak hareketleri yaptırmak, çiklet verilerek ağzı flaster ile kapatmak ve

beş -on dakika çiğnetmek.Mum,kağıt parçaları,fırıldak üfletmek, kaşıktan su emdirmek,ıslık çaldırmak

her salya akışta silmesi hatırlatılır.Bu çalışmalara sabırla her gün devam edilir.

      Önemli Temizlik Becerileri:

           Ellerini yıkama ve kurulama becerisi :

      a)  Çocukla birlikte el yıkanacağı söylenerek banyoya, lavaboya gidilir .

      b)  Musluk açılır ,çocuğun avucuna küçük bir sabun yerleştirilir ve oğuşturarak ellerini sabunlamasına

           yardım edilir.

      c)  Sabunlandıktan sonra elleri suyun altında durulanır ve musluk kapatılır.

      d)  Daha sonra çocuğun önce bir elini sonra diğer elini havlu ile kurulamasına yardım edilir.

      Yüz Yıkama Becerisi:

a)     Çocuğa küçük bir havlusu seçilir.

b)     Önce musluğu açması ve sabunlamasına yardım edilir.

c)      Havlu iyice sıkılarak çocuğa verilir ve yüzünü silerek temizlemesine yardımcı olunur.

d)     Çocuğun ıslak havluyu bırakıp kuru bir havluyla yüzünü kurulamasına yardım edilir ve havlu yerine konur.Bu işlem her gün tekrarlanarak alışkanlık haline gelmesi sağlanır.

       Diş Fırçalama Becerisi :

a)    Çocuğa uygun küçük bir diş fırçası seçilir.

b)    Aynaya birlikte bakılarak dişlerine dikkati çekilir.

c)     Diş fırçası önce macunsuz verilerek nasıl kullanıldığı gösterilir.

d)    Daha sonra fırçaya az miktarda macun sürülür.

e)    Çocuğa musluk açtırılarak fırçayı ıslatması sağlanır.

f)      Çocuğun dişlerini aşağı- yukarı, yukarı- aşağı ve ağzını açarak iç kısımlarını öne- arkaya fırçalamasına yardım edilir.

g)    Plastik bir bardağa biraz su konur ve suyu yutmadan ağzını çalkalaması için yönlendirilir.

h)    Son olarak diş fırçasını su altında temizlemesine yardım edilir.

      Banyo Yapabilme Becerisi :

a)     Orta boy bir kova ılık su ile doldurulur.

b)     Şampuan, sabun ve lif gösterilerek çocuğun dikkati çekilir ve özellikleri açıklanır.

c)      Soyunmasına yardım edilir.

d)     Çocuk banyoda ufak tabureye oturtulur. Önüne kova konularak ufak bir tas ile vücudunu ıslatmasına yardım edilir.

e)     Çocuğun avucuna biraz şampuan konularak miktarına dikkati çekilir.

f)       Bir miktar su ile saçlarını ıslatmasına yardım edilir.

g)     Şampuanı saçına sürerek köpürtmesi ve parmak uçları saç diplerini ovuşturabilmesine yardım edilir.

h)     Şampuanla yıkama bitince durulaması için yardım edilir.

i)       Gerekiyorsa ikinci kez şampuanlama ve durulama yapılır.

j)       Daha sonra eline sabun ve lif verilir. Biraz su dökerek lifi sabunlaması için yardım edilir.

k)     Sabunlu lifi vücudun her yanına sürerek yıkanmasına yardım edilir.

l)       Sabunlama işi bittikten sonra vücudunu havlu ile kurulmasına ve temiz elbiselerini giymesine yardımcı olunur.

m) 

Çocuk ilerde kendi kendine banyo yapar hale gelince duş yapabilme  becerisinin öğretilmesine geçilebilir. Ancak başlangıçta sıcak ve soğuk ayarını çok iyi yapmasını öğretmek gereklidir.